Uyak (kafiye) türleri şunlardır:
Tam uyak, iki sesin benzeşmesiyle oluşan kafiye türüdür. Örnek: Yollarda kalan gözlerimin nurunu yordum, Kimdir o, nasıldır diye rüzgarlara sordum. Redif, mısra sonlarında yazılışları, okunuşları, anlamları ve görevleri aynı olan eklerin, kelime ve kelime gruplarının tekrar edilmesidir. Örnek: Bu ıslıkla uzayan, dönen, kıvrılan yollar, Uykuya varmış gibi görünen yılan yollar. Not: Redif, şiirde ek, sözcük, sözcük grubu veya cümle halinde bulunabilir.
Kafiye (uyak), redif ve hece ölçüsü şiirde ahenk sağlayan unsurlardır: Kafiye (uyak), dizelerin sonundaki yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ve görevleri farklı kelimelerin, eklerin veya seslerin benzerliğidir. Redif, dize sonlarındaki yazılışları, görevleri ve anlamları aynı olan ek, sözcük ya da sözcük gruplarıdır. Hece ölçüsü, dizelerdeki sözcüklerin hece sayısının belli bir düzene bağlı olarak eşitliği temeline dayanır. Ayrıca, aruz ölçüsü ve serbest ölçü gibi farklı hece ölçüsü türleri de vardır.
Uyak (kafiye), şiirde dize sonlarında yer alan, yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ve görevleri farklı kelimelerin ya da eklerin benzerliğidir. Uyak türleri: Yarım uyak: Tek ses benzerliğine dayanır. Tam uyak: İki ses benzerliğine dayanır. Zengin uyak: Üç veya daha fazla ses benzerliğine dayanır. Tunç uyak: Kelimelerden birinin diğerini içine alması durumudur. Cinaslı uyak: Anlamları ayrı, yazılış ve okunuşları aynı kelime ve kelime gruplarının tekrarı ile oluşur. Uyak örnekleri: Düz uyak: "a a a b" veya "bbbc" şeklinde olur. Çapraz uyak: "a b a b" şeklinde olur. Sarma uyak: "a b b a" şeklinde olur.
Evet, kafiye ve uyak aynı anlama gelir. Kafiye ya da uyak, şiirde mısra sonlarında bulunan sözcüklerin son heceleri arasındaki ses benzerliğidir.
Düz ve çapraz uyak, çeşitli şiirlerde kullanılabilir. Düz uyak, genellikle beyitlerin kendi arasında kafiyeli olduğu şiirlerde kullanılır. Çapraz uyak, dörtlüğün birinci ve üçüncü dizeleri ile ikinci ve dördüncü dizelerinin kendi aralarında kafiyelenmesiyle oluşur. Örnekler: Düz uyak: "Bursa’da bir eski cami avlusu, / Küçük şadırvanda sakırdayan su; / Orhan zamanından kalma bir duvar… / Onunla bir yaşta ihtiyar çınar" (Ahmet Hamdi Tanpınar). Çapraz uyak: "Hayran olarak bakarsınız da, / Hülyanızı fetheder bu hali. / Beş yüz sene sonra karşınızda, / İstanbul Fethi’nin hayali".
Hayır, tunç uyak ve zengin uyak aynı şey değildir. Tunç uyak, bir kelimenin tamamen diğer kelimenin içinde yer aldığı uyak türüdür. Zengin uyak ise üç veya daha fazla sesin benzerliği ile oluşan uyak türüdür. Dolayısıyla, ses benzeşmesinin üçten fazla olduğu her durumda zengin uyak, kelimelerin birinin diğerini tamamen içine aldığı durumda ise tunç uyak terimi kullanılır.
Düz uyak, şiirlerde birinci ve ikinci dizelerin, üçüncü ve dördüncü dizelerin birbiriyle uyaklı olması ya da dört dizenin tamamının aynı uyak düzeniyle yazılması durumudur. Düz uyak örnekleri: aaab: "Bülbül boşa bağlanmamış gülüne / Kar koy köz olur aşk külüne / Şaşırdım kara bahtımın tahammülüne / Taşa çalsam ezilmez Mihriban". aaaa: "Ak gelin oturmuş taş üstüne / Zülfünü taramış kaşın üstüne / Selam geldi başımın üstüne / Kız alırım seni komam ellere". aaa-b: "Yanarım ağalar, yüreğimde diken / Babamın intikamı belimi büken / Düğün olmadan sabahı beklerken / Seller aktı, gözyaşlarım sular gibi". Düz uyak, beyitlerde her iki dizenin, dörtlüklerde ise genellikle tüm dizelerin aynı sesle bitmesiyle oluşur.
Blog
Uyak türleri nelerdir?
Y harfi ile özel isim var mı?
Wh ne için kullanılır?
Umumi ne demek?
Uluslararası ve internasyonel arasındaki fark nedir?
Uzman psikolog nasıl kısaltılır?
Vazgeçmek ile ilgili atasözleri nelerdir?
Uyuşmuş ve uyuşuk arasındaki fark nedir?
Türk Silahlı Kuvvetleri'nde askerlere ne ad verilir?
Vadistanbul İstanbul'un en büyük AVM'si mi?
