Toriçelli deneyi deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça açık hava basıncının azaldığını gösterir
Evangelista Torricelli, Toricelli deneyinde cıva kullanmasının birkaç önemli nedeni vardı: Yüksek yoğunluk: Cıva, oda sıcaklığında sıvı halde bulunan metaller arasında en yoğun olanıdır (yaklaşık 13,6 g/cm³). Düşük buhar basıncı: Cıvanın oda sıcaklığında buhar basıncı çok düşüktür. Cama yapışmama: Cıva, cam yüzeylere çok az yapışır (yüksek kohezyon, düşük adezyon).
Yükseklere çıkıldıkça yer çekimi kuvvetinin azalmasının nedeni, Dünya'nın merkezine olan uzaklığın artmasıdır. Newton'un yer çekimi kanununa göre, iki kütle arasındaki çekim kuvveti, aralarındaki mesafenin karesiyle ters orantılıdır.
Toriçelli deneyinde açık hava basıncının varlığını anlamak için şu gözlemler yapılabilir: Evangelista Torricelli'nin 1644 yılında yaptığı deneyde, deniz seviyesinde ve 0°C sıcaklıkta, bir ucu açık ve bir ucu kapalı olan 1 metre uzunluğundaki cam tüp civa ile doldurulup ters bir şekilde civa dolu bir kaba yerleştirildiğinde, cam tüp içindeki civanın bir kısmı kaba boşalır, ancak yüksekliği 760 mm olacak kadar bir kısmı tüp içinde kalır. Bunun sebebi, kaptaki civaya uygulanan açık hava basıncının, cam tüp içindeki civayı yukarı doğru itmesidir. Tüp içindeki civanın sıvı basıncı, açık hava basıncına eşit hale gelir. Bu dengelenme ilkesi sayesinde barometreler yapılarak açık hava basıncı ölçülebilir.
Kılcallık ve Toriçelli deneylerinde kullanılan sıvılar, farklı özelliklere sahip oldukları için farklıdır: Toriçelli deneyinde kullanılan sıvı, genellikle cıvadır. Kılcallık etkisinde ise su gibi az yoğun ve cam gibi ıslatan sıvılar kullanılır. Ayrıca, Toriçelli deneyinde kullanılan sıvının özkütlesi önemlidir; özkütle arttıkça sıvının yüksekliği azalır.
Toriçelli deneyinde yüksekliğin azalması durumunda, kap içerisindeki sıvının yüksekliği de azalır. Bu durum, açık hava basıncının tüp içindeki sıvıyı yukarı doğru itmesi ve tüp içindeki sıvı basıncı ile açık hava basıncının eşitlenmesi ilkesine dayanır. Örneğin, deniz seviyesinde yapılan deneyde suyun yüksekliği 10 metreyi aşarken, yükseklik arttıkça su basıncı atmosfer basıncından daha fazla olacağı için su tulumbasının uyguladığı basınç kuvveti suyu yukarı çekmeye yetmez. Toriçelli deneyi, Evangelista Torricelli tarafından 1644 yılında gerçekleştirilmiş ve açık hava basıncının ölçümünün mümkün olmasını sağlamıştır.
Toriçelli'nin buluşunun önemli olmasının bazı sebepleri şunlardır: Cıvalı barometre. Torricelli yasası. Atışlar mekaniği. Rüzgârın sebebinin açıklanması. Matematik alanındaki çalışmaları. Torricelli trompeti. Toriçelli'nin buluşları, fizik ve matematik alanlarında önemli katkılarda bulunmuş ve bu nedenle dünya bilim tarihine adını yazdırmasını sağlamıştır.
Evangelista Torricelli'nin bulduğu açık hava basıncı, deniz seviyesinde ve 0°C sıcaklıkta 760 mm (76 cm) cıva yüksekliğine eşdeğerdir. Bu değeri hesaplamak için kullanılan formül: Patmosfer = Pcıva şeklindedir. Burada: Patmosfer, açık hava basıncını; Pcıva, cıva sıvısının basıncını ifade eder. Hesaplama sonucunda: Pcıva = 0,76 m x 13534 kg/m³ x 9,81 m/s² ≈ 101,3 kPa bulunur.
Eğitim
Türkiye detaylı fiziki harita nasıl yapılır?
Triyas dönemi neden önemli?
Turizmde hangi dersler zorunlu?
Trokanter Majör hangi kaslara tutunur?
Tektonik ovalar nelerdir?
Toplama ve çıkarma somutlaştırma ne zaman yapılır?
Tuz ruhu metali eritir mi?
Türkiye siyasi haritası nasıl boyanır?
Toriçelli deneyi deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça ne olur?
Televizyon izlemek çocuğun gelişimini nasıl etkiler?