Türk doğal destanları, İslamiyet öncesi ve İslami dönem olmak üzere ikiye ayrılır
İslamiyet öncesi Türk doğal destanları şunlardır:
İslami dönem Türk doğal destanları ise şu şekildedir:
Manas Destanı, yaklaşık 500.000 mısradan oluşan ve Kırgız halkına ait olan en uzun doğal destandır.
Doğal destan ile yapma destan arasındaki temel farklar şunlardır: Yazar: Doğal destanın yazarı belli değildir (anonimdir), yapma destanın yazarı bellidir. Oluşum Süreci: Doğal destanlar halk arasında yüzyıllar boyunca sözlü olarak anlatıldıktan sonra yazıya geçirilmiştir. Temalar: Doğal destanlar genellikle kahramanlık, mücadele, sevgi, doğa gibi temaları işler. Gerçeklik: Doğal destanlar gerçek ve gerçekdışı olayları iç içe anlatır. Yaygınlık: Doğal destanlar genellikle sınırlı bir topluluğa aittir.
Destanlar, içeriğine bağlı olarak şu şekilde sınıflandırılabilir: Kahramanlık Destanları: Manas Destanı, Köroğlu Destanı, Alpamış Destanı. Tarihî Destanlar: Battal Gazi Destanı, Sarı Saltuk Destanı, Danişmend Gazi Destanı. Arkaik Destanlar: Alıp Manaş Destanı, Altın Arığ Destanı, Yaratılış Destanı. Aşk Destanları: Örnek olarak bulunamamıştır. Mitik-Masalsı Destanlar: Örnek olarak bulunamamıştır. On örnek destan: 1. Alp Er Tunga Destanı. 2. Oğuz Kağan Destanı. 3. Ergenekon Destanı. 4. Şu Destanı. 5. Bozkurt Destanı. 6. Türeyiş Destanı. 7. Manas Destanı. 8. Cengiz Han Destanı. 9. Seyyit Battal Gazi Destanı. 10. Danişment Gazi Destanı.
En eski Türk destanlarının Türklere ait olmasının nedeni, bu destanlarının Türklerin kültürel, sosyal ve tarihsel geçmişini yansıtmasıdır. İslamiyet öncesi Türk destanları, Orta Asya'da göçebe yaşam süren Türk boyları arasında kuşaktan kuşağa aktarılmış, zamanla yazılı hale getirilmiştir. Ayrıca, Türk destanlarının şekillenmesinde Şamanizm, Türk Tengriciliği ve göçebe yaşam tarzı gibi inanç sistemleri büyük rol oynamıştır. İlk Türk destanlarından bazıları şunlardır: Yaratılış Destanı. Alp Er Tunga Destanı. Şu Destanı. Oğuz Kağan Destanı. Ergenekon Destanı. Türeyiş Destanı.
Destan türünün bazı özellikleri: Toplumun ortak malı: Destanlar anonimdir, yani yazarı belli değildir. Tarihi ve efsanevi unsurlar: Destanlar, tarihî olaylar, savaşlar, kahramanlıklar ve mitolojik unsurları bir araya getirir. Uzunluk: Destanlar, 8-11 heceli dizelerden oluşur ve kıta sayısı yediden yedi yüze kadar varabilir. Manzum yapı: Destanlar genellikle manzumdur, bu da akılda kalıcılığı ve sürekliliği sağlar. Abartı ve olağanüstü unsurlar: Olaylar ve şahıslar abartılarak anlatılabilir, kahramanlara olağanüstü özellikler atfedilebilir. Nesilden nesile aktarım: Sözlü bir gelenek ürünüdür ve bu sayede gelecek kuşaklara aktarılır. Çeşitli türler: Kahramanlık, tarihî, arkaik (şamanist) gibi farklı destan türleri vardır. Tarihî kaynak değeri: Destanlar, ulusların tarih sahnesine çıkışlarını ve kültür dokularını anlamak için önemli tarihî kaynaklardır.
Doğal Destan Özellikleri: Anonimdir. Manzumdur, nazım-nesir karışık olanlarına az rastlanır. Nazım biçimi ve uyak, destanı yaratan halkın geleneğine bağlıdır. Gerçek ve gerçekdışı olaylar iç içedir. Destan kişileri, hem olağan hem de olağanüstü özellikler taşır. Olayların zamanı aşağı yukarı bellidir. Çok uzundur, örneğin Manas destanı 400 bin dizeden oluşur. Temalar: Kahramanlık, yiğitlik, dostluk, aşk, ölüm, yurt sevgisi. Yapma Destan Özellikleri: Yazarı bellidir. Olağanüstü durumlara az yer verilir. Yakın zamanda yazılmıştır. Şairin duyguları da destana katılır. Tek bir şair tarafından yazılır. Doğrudan yazıya geçirilir. Mutlaka yazıya geçirilmiştir.
Destan örneklerinden bazıları şunlardır: Türk destanları. Alp Er Tunga Destanı; Şu Destanı; Oğuz Kağan Destanı; Ergenekon Destanı; Türeyiş Destanı; Göç Destanı; Manas Destanı; Saltuk Buğra Han Destanı; Seyid Battal Gazi Destanı; Danişmend Gazi Destanı. Dünya destanları. İlyada Destanı; Şehname; Ramayana Destanı; Gılgamış Destanı; Nibelungen Destanı; Kalevala Destanı.
Kültür ve Sanat
Uçurtmanın Avcıları Hasan ve Amir kimdir?
Topkapı Sarayı'nda neden iki saltanat kapısı var?
TNT hangi ülkenin kanalı?
Türk bayrağı üzerindeki semboller ne anlama gelir?
Türk tarihinde taarruz hangi savaş?
Tiz bir ses nasıl çıkar?
Toycular Yar Can türkü sözleri kime ait?
Türkiye'de ilk ekslibrisi kim yaptı?
Topkapı Sarayı'nda kaşıkçı elması neden yok?
Türk doğal destanları kaça ayrılır?
Türk kültüründe hediye vermek neden önemlidir?
Türk dünyası bayrağındaki 8 köşeli yıldız ve turkuaz ne anlama gelir?..
Türklerde şans sembolü nedir?
Tragedya ve trajik şiir aynı mı?
Turi sina dağı hangi dağdır?
Türk mitolojik karakterleri kaça ayrılır?
Tokyo Kulesi'nin hikayesi gerçek mi?
Türkiye'de ilk kabare tiyatrosu ne zaman yapıldı?
Türk biniciler hangi eyeri kullanır?
Trabzon'un tarihi kaç yıllık?
Uğur Aslan'ın hastayım ben ölirem türküsü kime ait?
Türkçülük nedir kısaca?
Tontonlar neden sevilir?
Vakitsiz horoz neden kesilir?
Türk mitolojisi kahramanları kimlerdir?
Vahide Gördüm 1995'te kiminle evli?
Tolstoy nasıl bir yazar oldu?
Türk destanlarını anlatan kitap hangisi?
Truva Prensi Hector nasıl öldü?
Unicorn'un hikayesi nedir?
Tuana neden ünlü oldu?
Tulum ve gayda aynı mı?
Türk töresi yüzüğü ne anlama gelir?
Türkiye'nin en uzun tatili ne zaman?
Türk damgaları ne anlama gelir?
Uçlu kalemde H ve B ne demek?
Uzun hikaye özeti nedir?
Turnalar türkü notası nasıl çalınır?
Tozkoparan İskender gerçekte kim?
Türk edebiyatında yiğitlik ve kahramanlık nedir?