Tümevarım ve analoji örneklerine aşağıdaki kaynaklardan ulaşılabilir:
Tümevarım örnekleri :
Analoji örnekleri :
Tümdengelim ve tümevarım nesnel değildir, çünkü her iki akıl yürütme yöntemi de kişisel gözlemler, deneyimler ve varsayımlara dayanabilir. Tümdengelim (dedüksiyon) yönteminde, genel ilkeler ele alınarak olaylar hakkında tek tek yargıya varılır. Tümevarım (endüksiyon) yönteminde ise özel bilgiler üzerinden genel sonuçlara ulaşılır.
Analoji ve tümevarım arasındaki temel farklar şunlardır: 1. Tümevarım: - Özelden genele doğru bir akıl yürütme biçimidir. - Gözlemlenen bilgiler üzerinden genellemelere ulaşılır, ancak gözlenmemiş bilgiler nedeniyle çelişme riski vardır. - Sonuçlar kesin değildir, sadece olasıdır. 2. Analoji: - İki şey arasındaki benzerliklere odaklanır. - Genelleme yapılmaz, benzer özellikler üzerinden çıkarım yapılır. - Sonuçlar olasılık ifade eder, kesinlik taşımaz. Özetle, tümevarım yeni ve bilinmeyen sonuçlara ulaşmayı hedeflerken, analoji bilinen özellikler üzerinden bilinmeyen bir olgu hakkında çıkarım yapmayı amaçlar.
Tümevarımın çeşitleri şunlardır: 1. Tam Tümevarım: Bir sınıfın tüm üyeleri hakkında bilgi sahibi olunduğunda yapılan genellemelerdir. 2. Eksik Tümevarım: Bir sınıfın yalnızca bazı üyeleri hakkında bilgi sahibi olunduğunda yapılan genellemelerdir. 3. İstatistiksel Tümevarım: Bir örneklemdeki verilerden yola çıkarak popülasyon hakkında istatistiksel çıkarımlar yapmaktır. 4. Analojik Tümevarım: İki şey arasındaki benzerliklerden yola çıkarak birinin özelliği hakkında diğerine yönelik çıkarımlar yapmaktır.
Felsefe, tümevarıma karşı çıkar çünkü tümevarımın geçerliliği ve güvenilirliği sorgulanır. Tümevarıma yönelik bazı eleştiriler: David Hume'un eleştirisi. Karl Popper'ın yanlışlanabilirlik ilkesi. Döngüsellik sorunu. Tümevarım, kesinlik sunmaması ve sürekli olarak yeni kanıtlarla güncellenebilen bir bilgi sistemine olanak tanıması nedeniyle de eleştirilir.
Analoji ve örnekleme arasındaki temel fark, analojinin benzerliklere dayalı akıl yürütme olması, örneklemenin ise belirli bir örneği kullanarak genel bir prensibi açıklama veya destekleme amacı taşımasıdır. Analoji, iki farklı şey arasındaki benzerlik veya orantısal ilişkilerden yola çıkarak, birincisi için geçerli olan bir yargının ikincisi için de geçerli olabileceğini varsayar. Örnekleme ise, genel bir kuralı veya prensibi açıklamak veya desteklemek için belirli bir örneğin kullanılmasını içerir. Özetle, analoji soyut ve genel benzerlikleri ilişkilendirirken, örnekleme daha somut ve belirli örnekleri temel alır.
Tümevarım yöntemi, özellikle Francis Bacon ile ön plana çıkmıştır. Ancak, tümevarımın felsefi bir yöntem olarak geliştirilmesi ve bilimsel araştırmalarda kullanılması, İbn Sînâ gibi düşünürler tarafından da ele alınmıştır. Aristoteles de tümevarım kavramını kullanmış, ancak onu bir akıl yürütme değil, psikolojik bir sezgi süreci olarak tanımlamıştır.
Tümdengelim (dedüksiyon), genel bilgiler üzerinden özel sonuçlar çıkarma yöntemidir. Tümevarım (endüksiyon) ise özel bilgiler üzerinden genel sonuçlar çıkarma yöntemidir. Örnekler: Tümdengelim: "Tüm arabalar dört tekerlidir, Bugatti Chiron bir arabadır; öyleyse Bugatti Chiron dört tekerlidir". Tümevarım: "Serçe, güvercin ve karga uçar. Serçe, güvercin ve karga kuştur. Öyleyse kuşlar uçar".
Eğitim
TUS soru dağılımı nasıl?
Türevde çarpım kuralı nasıl bulunur?
Terleme ve transpirasyon aynı şey mi?
TUS ek yerleştirme ne zaman yapılır?
Tek ve çift sayıların toplamı neden çifttir?
TYT 40 AYT 30 net kaç puan?
Tek çift sayılar TYT'de kaç soru?
Temsil heyeti nedir kısaca?
Tümeller kaça ayrılır örnek?
TYT için hangi matematik kitabı çözülmeli?
Teens hangi yaş aralığı?
TTK arşivinde kaç belge var?
Türkiye'de yanardağ patladı mı?
Tekerliğin ilk hali nedir?
Tonguç Akademi 1 dönem 2 yazılı Türkçe nasıl çözülür?
Türkiye geneli denemeler ne zaman açıklanır?
TYT için hangi sırayla tekrar edilmeli?
Tohumlu ve tohumsuz arasındaki fark nedir?
Tropizma ve fototropizma arasındaki fark nedir?
Tüp bebek embriyoları neden farklı olur?
Tersi alınabilen fonksiyon ne demek?
Tuzla piyade okulu acemi birliği kaç ay?
Tuzlu topraklar nasıl ıslah edilir?
TYT 280 puan iyi mi?
Turnusol kağıdı deterjanla renk değiştirir mi?
TYT deneme netleri nasıl hesaplanır?
Taş kömürünün oluşumu kaç milyon yıl sürdü?
TYT Türkçe tüm konular kaç günde biter?
Turizm ve otel işletmeciliği eşit ağırlık mı sözel mi?
TEDÜ LMS nasıl giriş yapılır?
Türkiye fiziki haritada yükselti nasıl bulunur?
Türkiye uzay istasyonuna ne zaman gidecek?
Toplama işlemi cebirsel düşünme nedir?
Türkiye bursları referans mektubu nasıl yazılır?
Tomografi kaç doz radyasyon verir?
Teneffus zili ne anlatıyor?
Tebeşirin hammaddesi nedir?
Tedx ve TedTubes aynı mı?
Titreşim, dönme ve öteleme gibi çeşitleri olan tanecik özelliği nedir?..
TYT konuları en son ne zaman bitirilmeli?